Thu phí và lệ phí: đừng tiếp tục đánh đố người dân
Ngọc Lan
 |
| Có khá nhiều loại phí đối với phương tiện, hạ tầng giao thông, nhưng lĩnh vực giao thông vẫn đang gây nhiều bức xúc cho người dân. Ảnh: MINH KHUÊ |
(TBKTSG) - Nâng cấp Pháp lệnh Phí và Lệ phí thành dự thảo Luật Phí và Lệ phí trình Quốc hội kỳ này là một dịp rà soát toàn diện việc thu phí, lệ phí được thực hiện suốt 13 năm qua. Có quá nhiều bất hợp lý đang tồn tại trong việc thu phí và lệ phí, một số đã và sẽ được sửa song vẫn còn nhiều điều cần làm rõ.
“Ma trận” thu phí và lệ phí
Dự thảo Luật Phí và Lệ phí quy định sẽ còn 51 loại phí và 39 lệ phí. Pháp lệnh hiện nay quy định có 73 loại phí và 42 loại lệ phí. Thế nhưng, trong quá trình thực hiện pháp lệnh, con số thực tế không dừng ở đó.
Lấy ví dụ, dù pháp lệnh quy định 73 khoản phí, được sắp xếp thành 12 nhóm ngành nhưng nghị định hướng dẫn chia nhỏ thành... 171 khoản phí. Cho nên, dự thảo luật đề nghị bãi bỏ 18 loại phí nhưng thực chất là bỏ được 41 khoản.
Với lệ phí, có 42 khoản được xếp thành 5 nhóm nhưng quy định chi tiết đã “chẻ” thành 130 khoản.
Về việc dự luật bỏ một số loại phí và lệ phí, lý do chính là vì danh mục hiện hành không còn phù hợp với thực tế. Một số loại phí cần được bãi bỏ vì không hợp lý (phí niêm phong, kẹp chì lưu kho hải quan), để đơn giản hóa thủ tục hành chính (phí C/O). Một số loại đã chuyển sang giá dịch vụ (học phí, phí chợ...). Một số loại thậm chí chưa phát sinh (phí bảo vệ nguồn lợi thủy sản, phí giám định thương mại...). Lệ phí cũng gặp phải tình trạng tương tự nên có khoản nay đã dừng thu hoặc chưa thu.
Xuất phát từ danh mục quá rắc rối, phức tạp nên chế độ quản lý, thu nộp, sử dụng các khoản phí và lệ phí hiện hành thiếu thống nhất. Nhiều khoản thu, chi từ phí, lệ phí chưa đúng các quy định của pháp luật, phí chồng phí (như phí thẩm định bù đắp chi phí cho việc thẩm định và lệ phí cấp giấy phép, thực ra là một loại nhưng đã chia thành hai khoản thu khác nhau). Điều này dẫn đến tình trạng lạm thu hoặc bỏ sót nguồn thu, thiếu minh bạch, công khai, công bằng.
Trong lúc đó, phí và lệ phí lại là một nguồn thu không nhỏ của ngân sách, luôn tăng đều qua các năm. Từ mức thu 31.271 tỉ đồng (bằng 3,8% tổng thu ngân sách năm 2013), tăng lên 33.271 tỉ (3,99% năm 2014). Còn xét riêng việc bỏ 18 loại phí (chia thành 41 đầu mục thu) và 12 loại lệ phí (68 đầu mục thu) lần này thì lại không tác động đến số thu ngân sách vì phần lớn hiện chưa thu hoặc đã chuyển sang giá dịch vụ.
Phải minh bạch, rõ ràng, chi tiết
Việc rà soát, sửa đổi và xây dựng lại danh mục thu phí và lệ phí mới cũng làm phát sinh thêm nhiều khoản phí, lệ phí mới, phức tạp không kém.
Như bỏ 18 loại phí cũ thì dự luật bổ sung thêm 15 loại phí. Trong đó, có nhiều loại đã thu trong các luật chuyên ngành như phí công chứng, phí cấp lại thẻ bảo hiểm y tế... Nếu không có hướng dẫn rõ ràng thì 15 loại phí bổ sung này có thể sẽ tiếp tục được chia nhỏ thành nhiều đầu mục phí nữa như trước đây.
Về lệ phí, dự thảo luật bỏ ra khỏi danh mục 12 loại nhưng bổ sung thêm 9 loại, thực chất cũng không giảm được bao nhiêu.
Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội khi thẩm tra dự luật cũng bày tỏ sự e ngại khi thấy danh mục phí, lệ phí được đưa ra trong dự luật chưa đầy đủ, chưa toàn diện. Việc chỉ quy định theo nhóm, loại mà chưa rõ tên gọi chính xác của một số loại phí, lệ phí có thể gây nên tình trạng phụ thu, tạo gánh nặng đóng góp cho người dân.
Do vậy, cơ quan thẩm tra dự luật này đề nghị Chính phủ phải phân định rõ ràng, chi tiết các loại phí, lệ phí, phân loại chi tiết và Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ là nơi quyết định bổ sung hay điều chỉnh danh mục thu phí, lệ phí.
Mặt khác mức thu phí, lệ phí cũng là một vấn đề phải xem xét thật kỹ. Dự luật chỉ điều chỉnh mức thu với các loại phí, lệ phí khi các cơ quan nhà nước cung cấp dịch vụ công. Nếu việc quy định mức thu có tính đến lợi nhuận hợp lý là tạo gánh nặng cho người dân. Còn với các loại phí do tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước thu (như phí qua trạm BOT giao thông), dù được tính đến mức lợi nhuận song cũng cần trên cơ sở đảm bảo lợi nhuận hợp lý cho nhà đầu tư mà không ảnh hưởng nặng đến người sử dụng dịch vụ.
Pháp lệnh hiện hành quy định cơ quan nhà nước có quyền để lại một phần phí, lệ phí thu được để trang trải chi phí thu song không quy định rõ việc phản ánh vào ngân sách số tiền phí, lệ phí thu được như thế nào. Do vậy, phải sửa đổi việc quản lý thu phí, lệ phí theo hướng toàn bộ số thu được phải nộp vào ngân sách. Chi phí thực hiện thu do ngân sách đảm bảo, chấm dứt tình trạng thiếu minh bạch như hiện nay.
Đọc thêm:
- Thuế núp phí, phí chồng phí - phải được bóc tách
