Ngày 30/9/2014, Cục Điều tra Viện Kiểm soát Nhân dân tối cao (VKSNDTC) tống đạt quyết định khởi tố bị can đối với ông Phạm Tuấn Chiêm (65 tuổi), cựu Thẩm phán Toà án Nhân dân tối cao (TANDTC), chủ tọa phiên tòa phúc thẩm vụ án oan của ông Nguyễn Thanh Chấn, để điều tra về hành vi “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.” theo điều 285 Bộ Luật hình sự.
Cơ quan khởi tố cho rằng, Thẩm phán Chiêm đã thiếu trách nhiệm, không kiểm tra, đánh giá tài liệu chứng cứ theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, chỉ sử dụng chứng cứ duy nhất là lời nhận tội của bị cáo tại cơ quan điều tra, dẫn đến kết luận án sai.
Việc Nguyên Thẩm phán Phạm Tuấn Chiêm bị khởi tố khiến nhiều người đặt câu hỏi, vậy thì trong suốt 10 năm sau đó, những cơ quan có thẩm quyền trả lời đơn kêu oan của ông Chấn và vợ ông Chấn, khẳng định bản án phúc thẩm đã xét xử đúng trách nhiệm của họ đến đâu ? Chỉ riêng mình ông Chiêm chịu trách nhiệm hình sự thì có thoả đáng ?
Bởi lẽ xét xử phúc thẩm chỉ là đoạn kết của một quy trình tố tụng, đã qua các khâu điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm, nên các khâu trước nếu cố tình bóp méo vụ án, làm sai lệch hồ sơ thì khâu sau cùng khó có thể phát hiện. Nói cách khác, thẩm phán trong trường hợp này cũng có thể là nạn nhân của các khâu trước. Thẩm phán không thể giám sát hay xác minh tính khách quan của kết luận điều tra hay cáo trạng, nên tuyên y án là kết cục thông thường.
Ông Chấn trở về nhà trong vòng tay gia đình và người thân
Theo luật sư Trương Anh Tú (Đoàn luật sư thành phố Hà Nội), không nên có sự quy chụp rồi đổ lỗi hết cho Thẩm phán Chiêm là người giải quyết vụ việc cuối cùng. “Đổ hoàn toàn trách nhiệm của một vụ án oan lên đầu thẩm phán xét xử cuối cùng là tương đối oan cho họ.”, ông Tú nói.
Tuy không thể chối bỏ hoàn toàn trách nhiệm của ông Chiêm nhưng khi mà hồ sơ vụ án đã được thiết kế gần như “hoàn hảo”, một thẩm phán khó có thể phát hiện được sự sắp đặt của cơ quan điều tra. Thẩm phán cũng khó có thể biết lời khai nào là khách quan, lời khai nào là kết quả có sự tác động từ môi trường xung quanh.
Luật pháp đã dự liệu những oan sai của cấp sơ thẩm, phúc thẩm nên có quy trình giám đốc thẩm, tái thẩm, nhưng quy trình này đã không mang lại công lý cho ông Chấn suốt 10 năm. Đó không phải cũng là điều cần xem xét trách nhiệm hay sao?
Các thẩm phán, kiểm soát viên khi giải quyết một vụ án giống như việc được người ta bưng lên một mâm cỗ. Nhìn thì có thể rất ngon, màu sắc rất đẹp và bài trí rất nghệ thuật nhưng mắt thường thì họ không thể biết được rằng nguồn thực phẩm đó lấy ở đâu ra, có nhiễm khuẩn hay không ? Có đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm hay không thì những người xơi mâm cỗ không thể biết được cho đến khi bị đau bụng và phải đi cấp cứu. Thẩm phán và kiểm soát viên cũng như rơi vào trường hợp này, chỉ đến khi mọi chuyện vỡ lở ra thì mới biết mình đã ăn phải quả đắng, hồ sơ đưa lên rất đẹp nhưng hồ sơ không trung thực, không khách quan, ông Tú cho ví dụ.
Xuất phát điểm từ những vụ án oan mà những thẩm phán hay kiểm soát viên vướng phải là do họ rơi vào tình trạng nể nang, thiếu cá tính, bản lĩnh. Nể nang là do trong ngành tư pháp thường có mối quan hệ thân thiết, quen biết với nhau.
Khi hồ sơ vụ án đưa vào nếu “chưa tròn”, họ có thể vẫn cố tình xét xử mà không yêu cầu trả hồ sơ. Có trường hợp một số vụ án mà tôi tham gia thì nếu họ thấy khúc mắc trong hồ sơ họ sẽ yêu cầu cơ quan điều tra làm rõ. Nhưng ngược lại cơ quan điều tra lại nói hồ sơ được làm rõ rồi và lại tiếp tục trả hồ sơ để toà xét xử. Đối với một số trường hợp như vậy thì toà án lại tiếp tục xử luôn mặc dù yêu cầu mình đề ra không được cơ quan điều tra chấp hành. “Đây chính là điển hình của sự thiếu cá tính, thiếu bản lĩnh của các thẩm phán.”, Luật sư Tú nhấn mạnh.
"Chưa biết Cơ quan Điều tra của Viện kiểm sát sẽ chứng minh nhận định của mình và nêu ra hành vi thiếu trách nhiệm theo như quyết định khởi tố như thế nào nên cũng chưa thể nói Thẩm phán Chiêm có tội hay không. Nhưng nếu bản thân ông Chiêm không tạo ra oan sai trong vụ án này mà phải chịu hoàn toàn hậu quả, nếu từ việc minh oan cho một người lại làm oan một người khác, xoá nhòa ranh giới giữa kẻ phạm tội với người lương thiện thì đó chính xác lại là một "thảm họa công lý" khác trong vụ án oan này", LS Tú tỏ ra nghi ngại.
| Án oan chấn động
Giữa tháng 8/2003, chị Nguyễn Thị Hoan bị giết hại tại nhà riêng ở thôn Me (xã Nghĩa Trung, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang). Công an xác định ông Nguyễn Thanh Chấn, hàng xóm với nạn nhân, là thủ phạm. TAND tỉnh Bắc Giang tuyên phạt ông Chấn mức án tù chung thân do “Giết người có tính chất côn đồ". Ông Chấn kháng cáo, kêu oan. Trong phiên tòa phúc thẩm của TANDTC ngày 27/7/2004, Hội đồng xét xử do thẩm phán Phạm Tuấn Chiêm làm chủ tọa đã bác đơn kháng cáo, tuyên y án sơ thẩm đối với ông Chấn. Trong 10 năm đi tù, ông Chấn và gia đình liên tục gửi đơn kêu oan tới các cơ quan công quyền pháp luật và cho rằng thủ phạm thực sự của vụ án là người cùng làng Lý Nguyễn Chung. Tháng 7/2013, Cục điều tra VKSND Tối cao đã vào cuộc. Ngày 6/11/2013, TAND Tối cao trong phiên tái thẩm đã hủy hai bản án kết tội ông Chấn giết người với mức phạt tù chung thân. Vụ án được điều tra lại. Trước đó ít ngày, Lý Nguyễn Chung đã ra đầu thú, nhận đã giết chị Hoan để cướp 2 chiếc nhẫn cùng 59.000 đồng rồi bỏ trốn. Ngày 30/9/2014, Cơ quan điều tra cũng đã tống đạt quyết định khởi tố bị can đối với ông Phạm Tuấn Chiêm (SN 1949, trú tại huyện Gia Lâm, Hà Nội) để điều tra hành vi “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” cùng với đó, hai cán bộ điều tra khác của vụ án cũng bị điều tra về hành vi “Cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án”. |
Nguyễn Trần Chung
